Retórica política quinhentista: o mito na caracterização da adulatio e do adulator

DOI: https://doi.org/10.34640/univmadeiracjhs1soares

Authors

Keywords:

Classical mythology, Political rhetoric, Proto-humanism, Humanism and Renaissance Violence, Political pedagogy

Abstract

Medieval allegorical interpretations of classical mythology continued into the Quattrocento, notably in the fifteen books of Giovanni Boccaccio's Genealogiae deorum gentilium, already considered the magna charta of the new universal dignity achieved by literature. Thus, from the dawn of the Renaissance, a period when Greek authors were published, often in Latin translation, mythology began a remarkable journey in all areas of art. But it is in literature that myth and mythological motifs inform all genres and recur in authors from different periods, from the Middle Ages and Renaissance to modernity. In Portugal, over time, the influences of classical mythology, particularly in 16th-century literature, both Latin and vernacular, in poetry and prose, have acquired special significance in political rhetoric, where the mythical personification of non-humanistic values, such as adulatio and adulator, flattery and flatterer, takes place, imprinting emotional enargeia and argumentative force on the denunciation of their pernicious action.

References

Bismut, R. (1974). Les Lusiades de Camões, confession d'un poète. Fundação Calouste Gulbenkian.

Boccaccio, G. (1951). Genealogiae deorum gentilium libri (V. Romano, Ed.; Vol. 1). Laterza.

Burkert, W. (1981). Mythos und Mythologie. In Propyläengeschichte der Literatur (Vol. 1, pp. 11–35). Propyläen-Verlag.

Callier, F. (1992). Le thème de l’amitié dans l’oeuvre de Terence. In Dramaturgie et actualité du théâtre antique (Actes du Colloque International de Toulouse, 17–19 Octobre 1991). Pallas, 38, 359–370.

Dias, A. F. (1993). D. Pedro e o Condestável, seu filho, no Cancioneiro Geral. In Actas do Congresso Comemorativo do 6.º Centenário do Infante D. Pedro. Biblos, 69, 443–446.

Duarte, D. (1942). Leal conselheiro (J. M. Piel, Ed. crítica e anotada). Livraria Bertrand.

Erasmus, D. (1703). Desiderii Erasmi Roterodami Opera Omnia (in decem tomos distincta). Petrus van der Aa. (Reprog. Hildesheim, 1961–1962): cit. LB.

Herdesianus (1578). Aulica vita, et opposita huic vita priuata / a diuersis, tum veteribus, tum recentioribus autoribus luculent descripta; & in hoc enchiridion collecta, atque nunc denuo in lucem edita, ab Henrico Petreo Herdesiano. Impensis Sigismundi Feyerabendt.

Hight, G. (1985). Greek and Roman influences on Western literature (Reimpr.). Oxford University Press.

Infante D. Pedro (1946). O Livro da Virtuosa Benfeitoria (J. Costa, ed., introd. e notas; 3.ª ed.). Empresa industrial Gráfica do Porto.

López Férez, J. A. (Ed.) (2010). La mitología clásica en la literatura española: Panorama diacrónico (Colección Estudios de Filología Griega, Vol. 11). Ediciones Clásicas.

Lourenço, F. (2024). Camões, uma antologia: Textos escolhidos e anotados. Quetzal.

Mattoso, J. (1987). A difusão da mentalidade vassálica na linguagem quotidiana. In Fragmentos de uma composição medieval (pp. 149–163). Editorial Estampa.

Ordenaçoens do Senhor Rei D. Afonso V (1792). Real Imprensa da Universidade.

Osorii, H. (1591). Opera omnia (4 vols.). Ex Bibliotheca Georgij Ferrarij.

Pereira, B. F. (2012). Retórica e eloquência em Portugal na época do Renascimento. Imprensa Nacional-Casa da Moeda.

Ramalho, A. da C. (1980). Estudos camonianos. Instituto Nacional de Investigação Científica.

Ramos, M. F. (2007). Orationes de Jean Jouffroy em favor do infante D. Pedro (1449–1450): Retórica e Humanismo Cívico [Tese de Doutoramento]. Universidade do Porto.

Resende, G. de (1990–1993). Cancioneiro Geral (A. F. Dias, Ed., texto estab., pref. e anot.; 4 vols.). Imprensa Nacional-Casa da Moeda.

Soares, M. L. de C. (2007). Profetismo e espiritualidade: De Camões a Pascoaes. Imprensa da Universidade.

Soares, N. C. (1993). A Virtuosa Benfeitoria, o primeiro tratado de educação de príncipes. In Actas do Congresso Comemorativo do 6.º Centenário do Infante D. Pedro. Biblos, 69, 289–314.

Soares, N. C. (1994). Gratidão e lealdade: Dois valores humanistas. In Miscelânea em honra dos Doutores Walter de Medeiros e Manuel Pulquério. Humanitas, 46, 245–258.

Soares, N. C. (2002). O Infante D. Pedro e a cultura portuguesa. In Miscelânea em honra do Doutor Salvador Dias Arnaut – Cultura e práticas rituais (3.ª parte). Biblos, 78, 107–128.

Soares, N. C. (2021). O príncipe ideal no século XVI e a obra de D. Jerónimo Osório (2.ª ed.). Imprensa da Universidade de Coimbra.

Soares, N. C. (2025). Os Lusíadas de Camões e o tratado de pedagogia de D. Jerónimo Osório: A ‘voz do poeta’ e construções doutrinais. Anais da Academia Portuguesa de História, 3.ª série, 8, 251–276.

Teive, D. de (2010). Tragédia do Príncipe João (N. C. Soares, Introd., trad. e notas; 3.ª ed.). Imprensa da Universidade de Coimbra.

Wirth, J. (1983). La naissance du concept de croyance (XIIe–XVIIe siècles). Bibliothèque d’Humanisme et Renaissance, 45(1), 35–38.

Published

2026-02-25

How to Cite

Castro Soares, N. de N. (2026). Retórica política quinhentista: o mito na caracterização da adulatio e do adulator: DOI: https://doi.org/10.34640/univmadeiracjhs1soares. Commentarium Journal, 1, 5–18. Retrieved from https://commentarium.web.uma.pt/index.php/journal/article/view/42

Issue

Section

Articles